Net Hesaplama ve Hedef Net Belirleme

"Kaç net yapmam lazım?" sorusu, sınav hazırlığındaki en sık sorulan ama en seyrek doğru cevaplanan sorudur. Cevap tek bir sayı değildir: hedef net, önce sınavın puanlama kuralından, sonra hedefin kendisinden, en son da o hedefin derslere nasıl dağıtıldığından çıkar. Bu rehber üçünü sırayla kuruyor.

Net nedir, nasıl hesaplanır?

Net; doğru sayısından, yanlışların bir bölümünün düşülmesiyle bulunan sayıdır. Boş bırakılan sorular hesabı etkilemez. Türkiye'deki iki büyük merkezi sınavın bölenleri farklıdır:

Sınav	Kural	Formül
LGS	3 yanlış 1 doğruyu götürür	Net = Doğru − (Yanlış ÷ 3)
YKS (TYT / AYT)	4 yanlış 1 doğruyu götürür	Net = Doğru − (Yanlış ÷ 4)

Örnek (LGS, 20 soruluk Türkçe): 17 doğru, 3 yanlış → 17 − (3 ÷ 3) = 16,00 net.

Örnek (TYT, 40 soruluk Matematik): 22 doğru, 8 yanlış → 22 − (8 ÷ 4) = 20,00 net.

Toplam net, her dersin netinin toplamıdır; ama puan netlerin toplamı değildir. Puan hesabında her testin kendi katsayısı vardır ve LGS ile YKS'de bu katsayılar birbirinden farklıdır. Bu yüzden "kaç net" sorusunun cevabı her zaman "hangi derste kaç net" biçimindedir.

Emin değilsem boş mu bırakmalıyım?

Bu, net formülünün doğrudan sonucudur ve duyguya göre değil, olasılığa göre karar verilir. Beş şıklı bir soruyu tamamen rastgele işaretlemenin beklenen getirisi:

• LGS'de (bölen 3): 1/5 olasılıkla +1, 4/5 olasılıkla −1/3 → beklenen değer −0,07. Yani tamamen rastgele işaretleme zararlıdır, ama zarar küçüktür.
• YKS'de (bölen 4): 1/5 olasılıkla +1, 4/5 olasılıkla −1/4 → beklenen değer 0. Tamamen rastgele işaretleme ne kazandırır ne kaybettirir.

Asıl kazanç eleme yapabildiğin sorulardadır. İki şıkkı elediğinde ihtimal 1/3'e çıkar ve her iki sınavda da işaretlemek açık ara kârlıdır. Pratik kural şudur: hiçbir şıkkı eleyemiyorsan boş bırak, en az bir şıkkı eleyebiliyorsan işaretle.

Hedef net nasıl belirlenir?

Hedef netin gerçekçi olması için üç girdiye ihtiyaç var:

1. Hedefin kendisi. Bir lise, bir bölüm ya da bir yüzdelik dilim. Soyut bir "iyi bir yer" hedefi sayıya çevrilemez.
2. Geçen yılın taban verisi. Hedefin geçen yılki taban puanı ve yüzdelik dilimi. Bu veriler her yıl değiştiği için hedefi bir kez belirleyip unutmak yerine yıl içinde bir kez güncellemek gerekir.
3. Bugünkü konumun. Son 3–5 denemenin ders bazlı net ortalaması — tek denemenin sonucu değil.

Aradaki fark, kapatılması gereken mesafedir. Bu mesafe toplam olarak konuşulduğunda ("35 net daha lazım") felç edici, ders bazına bölündüğünde uygulanabilir olur.

Hedefi derslere dağıtmanın doğru yolu

Yaygın hata, eksik neti derslere eşit bölmektir. Doğrusu, her dersteki kazanma maliyetine göre dağıtmaktır. Üç ölçüt işe yarar:

• Tavana uzaklık. 40 soruluk bir testte 36 net yapıyorsan o dersten alınacak en fazla 4 net kalmıştır; 12 net yaptığın derste ise alan çok daha geniştir.
• Yanlış / boş dengesi. Yanlışın çok olduğu ders, boşun çok olduğu dersten daha ucuz kazanç sağlar — konulara zaten girilmiştir, eksik olan hassasiyettir.
• Katsayı. Puan hesabında ağırlığı yüksek olan derste kazanılan 1 net, düşük ağırlıklı derste kazanılan 1 netten daha çok puan getirir.

Pratik bir yöntem: hedefe kadar eksik olan toplam neti yazın, her ders için "bu dersten gerçekçi olarak kaç net daha alabilirim" diye ayrı ayrı bir sayı koyun, toplamları eşitleyene kadar sayıları oynatın. Toplam tutmuyorsa hedef değil, takvim değişir: aynı hedef daha uzun sürede kalır.

Hedefi takip etmenin ölçüsü

Hedef net, denemeden denemeye kontrol edilecek bir sayı değildir; tek bir denemenin gürültüsü hedefi vurmuş ya da ıskalamış gibi gösterir. Sağlıklı takip ölçüsü son beş denemenin ders bazlı ortalamasının hedefe olan uzaklığıdır. Bu uzaklık her ay küçülüyorsa plan çalışıyordur; iki ay üst üste sabit kaldıysa plan değişmelidir — hedef değil.

Özet

• LGS'de net = doğru − yanlış/3, YKS'de net = doğru − yanlış/4.
• Boş sorular neti etkilemez; en az bir şık elediğin soruyu işaretle.
• Puan, netlerin toplamı değildir — ders katsayıları vardır.
• Hedef net; hedefin taban verisi ile son 3–5 denemenin ortalaması arasındaki farktan çıkar.
• Eksik neti derslere eşit değil, kazanma maliyetine göre dağıt.

Vuulpi'de hedef seçildiğinde ders bazlı net planı ve hedefe uzaklık aynı ekranda tutulur; öğrenci, veli ve öğretmen aynı sayıyı görür.